مقاله استراتژی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در پرتو تحولات جدید خاورمیانه

به گزارش ایرنا، محمد رضا باهنر روز پنجشنبه در نشست فصلی دبیران شعب استانی و اعضای شورای مرکزی جامعه اسلامی مهندسین، گفت: باید از دولت سیزدهم دفاع و حمایت کنیم اما نقدها و پیشنهادهای خود را به امید بهتر شدن خدمت به مردم عزیز به اطلاع دولت و مسوولان دولتی باید برسانیم و تلاش کنیم سرمایه اجتماعی ما آسیب نبیند.

به هر صورت برخی افراد تحت لوای فراکسیون امید وارد مجلس شدند اما به محض ورود به مجلس تغییر جهت و مسیر دادند و رنگ عوض کردند. به صورت کلی زیر سیستم­های کوچک منطقه­ای مانند قفقاز جنوبی به شدت از سیاست بازیگران بزرگ نظام بین­الملل تاثیر می­پذیرد. تقابل و یا تعامل قدرت­های بزرگ بویژه ایالات متحده و روسیه، به صورت مستقیم بر تحولات منطقه قفقاز جنوبی و سیاست کشورهای این منطقه تاثیرگذار است.

شرایط خاص جغرافیایی­، تنوع قومی­، نژادی و مذهبی­، میراث به جای مانده از دوران حاکمیت سوسیالیسم در ساختارهای سیاسی­، اقتصادی و اجتماعی­، موقعیت استراتژیک­، منابع عظیم انرژی و رقابت قدرت­های منطقه­ای و فرامنطقه­ای­، پیچیدگی شگرفی را در حوزه قفقاز جنوبی بوجود آورد.

بدیهی است که جمهوری اسلامی ایران هیچگاه منکر ضرورت اصلاحات و تغییرات در منطقه خاورمیانه نبوده است اما معتقد است که اصلاحات و دگرگونی در منطقه باید بر اساس یک الگوی درون زا و مطابق با ارزش ها و هنجارهای بومی انجام پذیرد با بررسی عملکرد سیاست های خارجی ایران در سه دهه اخیر کشور (سیاست مصلحت محور، ارزش محور، منفعت محور و فرهنگ گرای سیاست محور) شایسته است که مردان نخبه سیاسی کشور در شرایط بحرانی امروز، با اتخاذ سیاست داخلی وخ ارجی مناسب بسترهای توسعه و نفوذ ایران در منطقه را فراهم نموده و دست نظام سلطه را از این محیط حساس کوتاه نمایند.

این شرایط علاوه بر بروز رقابت­های مختلف درون منطقه­ای، توجه بازیگران منطقه­ای ( ایران، روسیه و ترکیه) و فرامنطقه­ای (ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا) را به تحولات این منطقه جلب نمود. اتحادیه اروپا با تدوین سیاست همسایگی­اروپا که ازسال­2003 به­اجرا درآمد­ و نیز تدوین و اجرای سیاست امنیتی مشترک گام­های مهمی در گسترش حوزه نفوذ خود در منطقه قفقاز جنوبی برداشته است.

در این راستا، واشنگتن کوشش می­کند هماهنگ با اهداف و برنامه­های امنیتی اتحادیه اروپا در قبال این منطقه عمل نماید. بر این اساس است که ایالات متحده منطقه قفقاز را حوزه منافع استراتژیک خود اعلام می­کند و حضور در منطقه را در راستای تحت فشار قرار دادن فدراسیون روسیه در فضای ژئوپلیتیکی این کشور تعریف می­کند.

در این میان، برخلاف اکثر بازیگران منطقه­ای که اهداف و منافعشان در منطقه قفقاز جنوبی بر اساس منافع و امنیت ملی تعریف می­شود، اهداف و منافع بازیگران فرامنطقه­ای بر اساس منافع راهبردی و رقابت­های ژئوپلیتیکی شکل می­گیرد.

ایالات متحده امریکا از جمله بازیگران فرامنطقه­ای است که در فضای اوراسیا در جستجوی اهداف اقتصادی و ژئواستراتژیک قصد دارد فرایندهای منطقه­ای را با اجرای استراتژی ترکیب و تحت کنترل خود بگیرد. در مورد یکی دیگر از شاخصهای مهم اقتصادی یعنی نرخ ارز، یکی از شوکهای مهم ارزی سه دهه گذشته در دولت دوم احمدینژاد در سال ۹۰ و ۹۱ رخ داد.

نخستین تحول مهم را باید فاصله­گرفتن واشنگتن از حمایت­های سرسختانه و قاطع گذشته در قبال جریانات غرب­گرا و ضد روسی در منطقه قفقاز جنوبی دانست. به گونه­ای که سقوط دولت­های غرب­گرا در قرقیزستان و اوکراین و تضعیف قابل توجه موقعیت دولت میخائیل ساکاشویلی در گرجستان را باید نتیجه مستقیم این تغییر سیاست واشنگتن دانست. اگرچه موفقیت اولیه رهبران انقلاب گل رز در مهار جریانات تجزیهطلب در منطقه آجارایا که گرجیها از آن به عنوان «انقلاب رز دوم» یا «انقلاب کوچک رز» یاد میکردند، باعث بهبود جایگاه سیاسی ساکاشویلی در مقطع کوتاهی گشت، اما جنگ آگوست 2008 که منجر به جدا شدن دو منطقه آبخازیا و اوستیای جنوبی و به عبارتی دیگر ازدست رفتن 20 درصد ازخاک گرجستان منتهی شد، منجر به بروز بحران مشروعیت برای حیات حاکمه گرجستان بهویژه شخص رئیسجمهور گشت و مخالفان سرشناس ساکاشویلی یعنی چهره هایی چون خانم نینو بورجانیدزه (رئیس سابق پارلمان و یکی از اعضای مثلث تروئیکای گرجستان)، لیوان گاچاچلیدزه (کاندیدای سابق ریاست جمهوری) و ایراکلی آلاسانیا (نماینده سابق گرجستان در سازمان ملل) این اتهام را متوجه رئیس جمهور غرب گرای گرجستان ساختند که اشتباهات ساکشویلی درعرصه سیاست خارجی ، موجب شده است که گرجستان تبدیل به بازیچه­ای دررقابت ژئوپلیتیک روسیه و آمریکا شود و هریک از این قدرت ها بدون توجه به منافع و اهداف گرجستان از تفلیس درراستای منافع خود استفاده ابزاری نمایند.

حتی در انتخابات سال ۲۰۲۰ اگرچه شکست خورد، اما شاهد بودیم که ۱۰ میلیون رای بر آرای ترامپ نسبت به انتخابات قبلی افزوده شد. حسن روحانی در حالی چهار سال دولت اول خود را با موفقیت نسبی به پایان برد که دولت آمریکا تغییر کرده بود و دونالد ترامپ بههیچوجه از برجام راضی نبود. مجری در ادامه پرسید که آیا کسی که در انتخابات اخیر به دونالد ترامپ رای داده باشد را هم برای عضویت در کابینه معرفی خواهید کرد؟

مجری شبکه «ام اس ان بی سی» در ادامه پرسید، بسیاری از چهرههایی که برای دولت خود معرفی کردید، چهرههای آشنایی هستند و منتقدان میگویند، دولت آینده، دولت سوم باراک اوباما خواهد بود. در حالی که او در سال 84 نیز در گفت و گوی ویژه خبری نیز از عدم برخورد با موی دختران سخن گفته بود، در اوج فعالیتهای گشت ارشاد نیز در یک برنامه زنده ای که از شبکه اول سیما در حال پخش بود، به طور رسمی به طرح برخورد با مزاحمین نوامیس و برخورد با بدحجابها که توسط وزارت کشور و ناجا به اجرا در آمده بود، اعتراض کرد.وی در گفتوگوی زنده با شبکه اول سیما به انتقاد شدید از طرحهای نیروی انتظامی در جامعه در مورد حجاب پرداخت و تاکید کرد که این طرحها هیچ ربطی به دولت ندارد.احمدینژاد گفت که ظاهرا هرچند ماه طرحی میگذارند و جنجال ایجاد میکنند و کشور را در یک ماجرایی فرو میبرد که ما از بنیان با این مخالفیم.

به گزارش شبکه خبری «پرس تی وی» «اسحاق بریک» از ژنرالهای سابق رژیم صهیونیستی هشدار داد که ارتش اسرائیل برای جنگ منطقهای آماده نیست، زیرا گروههای طرفدار ایران در سوریه، یمن و عراق و حماس در نوار غزه، به طور همزمان به اسرائیل موشک شلیک خواهند کرد. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991 میلادی موجب شکل­گیری ژئوپلیتیک جدید منطقه قفقاز جنوبی در جهان پس از جنگ سرد گردید.

در حالی که رویدادهای خونین هشتم تا دوازدهم اوت 2008 دو کشور فدراسیون روسیه و جمهوری گرجستان برسر مناطق جدایی­طلب اوستیای جنوبی و آبخازیا، در سطح بین­المللی موجب تقابل آشکار روسیه و ایالات متحده گردید و حتی بسیاری از صاحب نظران سخن از آغاز جنگ سرد جدید میان دو طرف به میان آوردند، رویکرد کنونی ایالات متحده در قبال این بحران، از تفاوت های محسوسی با دوران بوش برخوردار است.

تغییر رویکرد آشکار دولت باراک اوباما در قبال بحران گرجستان که با کاهش قابل ملاحظه حمایت­های سیاسی، نظامی و اقتصادی واشنگتن همراه گشته است، صحت استدلال مخالفان ساکاشویلی را به خوبی نشان می­دهد.

از همین رو است که ساکاشویلی دیگر نماد لیبرال دموکراسی در منطقه قفقاز جنوبی به شمار نمی­رود و جوزف بایدن، معاون ریاست جمهوری آمریکا در سفر جولای 2009 خود به تفلیس، انتقادات شدیدی را متوجه ساکاشویلی نمود و از وضعیت نابسامان سیاسی و اقتصادی این کشور آشکارا انتقاد نمود که این امر فاصله قابل توجهی با سیاست حمایت همه جانبه دوران بوش از شخص ساکاشویلی دارد.